I gradi dell'aggettivo
Stopniowanie przymiotnika
Po tej karcie potrafisz porównać dwie osoby, rzeczy lub miejsca (Marco jest wyższy od Luki, Rzym jest mniej spokojny niż wieś), powiedzieć, co jest najlepsze lub najgorsze w grupie (najpiękniejsze miasto we Włoszech) oraz wyrazić bardzo wysoki stopień cechy (świetny, fatalny). To deskryptor QCER dla poziomu B1: „Potrafię opisywać i porównywać przedmioty, osoby oraz wydarzenia, uzasadniając krótko swoje opinie i preferencje”.
Milano è più grande di Bologna, ma Bologna è più tranquilla. Il caffè qui è buonissimo: è il migliore della città! E il tuo? Più dolce o meno dolce del mio?
Po włosku rzadko zmieniamy końcówkę przymiotnika, żeby go stopniować (jak polskie „wysoki → wyższy → najwyższy”). Zamiast tego dodajemy słówka: più (bardziej / -szy), meno (mniej), il/la più (naj-). To dobra wiadomość dla Polaków: nie trzeba uczyć się nowych form, wystarczy poznać kilka schematów. Uwaga jednak na pułapki: po włosku mówimy „più alto DI Marco”, a nie „od Marca” dosłownie, i mamy kilka ważnych form nieregularnych (migliore, peggiore, ottimo, pessimo).
1. Il comparativo: più, meno, (così) come
Przyjrzyj się zdaniom i zauważ wzorzec. Aby porównać dwie rzeczy, stawiamy przed przymiotnikiem słówko più (więcej / bardziej), meno (mniej) albo używamy konstrukcji równości. To jest comparativo (stopień wyższy). Schemat: podmiot + essere + più/meno + przymiotnik + di/che + druga rzecz. Trzy typy porównania: • maggioranza (przewaga): più … di/che → „bardziej / -szy niż” • minoranza (niedobór): meno … di/che → „mniej niż” • uguaglianza (równość): (così) … come / (tanto) … quanto → „tak … jak” Najważniejsza decyzja Polaka: DI czy CHE? Używamy di przed rzeczownikiem, zaimkiem lub imieniem (Marco è più alto di Luca). Używamy che, gdy porównujemy dwie cechy, dwa czasowniki, dwie liczby albo po przyimku (È più simpatico che intelligente; Leggo più che scrivo).
| Typ (PL) | Konstrukcja | Przykład IT | Tłumaczenie |
|---|---|---|---|
| przewaga | più … di / che | Roma è più grande di Firenze. | Rzym jest większy od Florencji. |
| niedobór | meno … di / che | Questo film è meno noioso di quello. | Ten film jest mniej nudny niż tamten. |
| równość | (così) … come | Anna è (così) alta come me. | Anna jest tak wysoka jak ja. |
| równość | (tanto) … quanto | Lui è (tanto) gentile quanto te. | On jest tak miły jak ty. |
- Il treno è più veloce dell'autobus. — Pociąg jest szybszy od autobusu. (di + l'autobus → dell'autobus)
- La casa nuova è meno cara di quella vecchia. — Nowy dom jest mniej drogi niż stary.
- Marco è più simpatico che bello. — Marco jest bardziej sympatyczny niż ładny. (dwie cechy tej samej osoby → che)
- Studiare è tanto importante quanto riposare. — Nauka jest tak samo ważna jak odpoczynek. (dwa czasowniki → quanto)
2. Il superlativo relativo: il più / il meno … di
Gdy wybieramy jeden element z grupy („naj- w jakimś zbiorze”), używamy superlativo relativo (stopień najwyższy względny). Schemat: rodzajnik określony + (rzeczownik) + più/meno + przymiotnik + di/tra. UWAGA — KOLEJNOŚĆ RODZAJNIKA: rodzajnik MUSI zgadzać się z rzeczownikiem w rodzaju i liczbie (il, la, i, le) i zwykle pojawia się dwa razy w typowej strukturze: la città più bella (dosł. „to miasto najbardziej piękne”). Po polsku „naj-” to jedno słowo, po włosku to rodzajnik + più. Po di/tra wskazujemy zbiór, w którym wybieramy: il più alto della classe (najwyższy w klasie). Uwaga na przyimek: tu polski „w klasie / we Włoszech” oddajemy przez di (della classe, d'Italia), a nie przez in.
| Rodzaj/liczba | Forma | Przykład | Tłumaczenie |
|---|---|---|---|
| m. lp. | il più / il meno | il ragazzo più alto | najwyższy chłopak |
| ż. lp. | la più / la meno | la città più bella | najpiękniejsze miasto |
| m. lm. | i più / i meno | i libri più interessanti | najciekawsze książki |
| ż. lm. | le più / le meno | le case più care | najdroższe domy |
- Venezia è la città più romantica d'Italia. — Wenecja to najbardziej romantyczne miasto we Włoszech. („we Włoszech” → d'Italia (di), nie „in Italia”)
- Luigi è lo studente meno puntuale della classe. — Luigi to najmniej punktualny uczeń w klasie.
- Questi sono i vini più pregiati della regione. — To są najbardziej cenione wina w regionie.
3. Il superlativo assoluto: -issimo / molto
Gdy chcemy powiedzieć, że cecha jest na bardzo wysokim poziomie, ale BEZ porównania z grupą, używamy superlativo assoluto (stopień najwyższy bezwzględny). Są dwa równoważne sposoby: 1) molto + przymiotnik: molto bello (bardzo ładny) — molto jest nieodmienne! 2) końcówka -issimo: odcinamy ostatnią samogłoskę i dodajemy -issimo/-issima/-issimi/-issime, które odmienia się przez rodzaj i liczbę: bello → bellissimo, cara → carissima, veloci → velocissimi. Polak często mówi „molto bellissimo” — to BŁĄD: wybierz JEDNO z dwóch (molto bello ALBO bellissimo, nigdy razem). Pamiętaj też o zmianach pisowni: simpatico → simpaticissimo (zachowujemy twardy dźwięk -c-), lungo → lunghissimo (h chroni dźwięk -g-).
| Przymiotnik | z molto | z -issimo | Tłumaczenie |
|---|---|---|---|
| bello | molto bello | bellissimo | przepiękny |
| caro | molto caro | carissimo | bardzo drogi |
| facile | molto facile | facilissimo | bardzo łatwy |
| stanco | molto stanco | stanchissimo | bardzo zmęczony |
- Questo gelato è buonissimo! — Te lody są przepyszne!
- La lezione è stata interessantissima. — Lekcja była bardzo interesująca.
- Sono molto contento di vederti. — Bardzo się cieszę, że cię widzę. (molto jest nieodmienne: molto contento, molto contenta)
4. Le forme irregolari: migliore, peggiore, ottimo, pessimo
Cztery przymiotniki mają obok form regularnych także formy nieregularne, których trzeba się nauczyć na pamięć (działają jak gotowe „chunki”). Dotyczy to buono i cattivo. • buono → comparativo: più buono LUB migliore (lepszy); superlativo relativo: il migliore (najlepszy); superlativo assoluto: buonissimo LUB ottimo (znakomity). • cattivo → comparativo: più cattivo LUB peggiore (gorszy); superlativo relativo: il peggiore (najgorszy); superlativo assoluto: cattivissimo LUB pessimo (fatalny). Formy migliore/peggiore są jak polskie „lepszy/gorszy” — częste i naturalne, używaj ich śmiało. W liczbie mnogiej: migliori, peggiori (migliore → i migliori amici). Formy ottimo i pessimo to już gotowe superlativy bezwzględne — NIE łączymy ich z più ani molto (NIE „più ottimo”).
| Stopień | buono (dobry) | cattivo (zły) |
|---|---|---|
| równy | buono | cattivo |
| wyższy | migliore (= più buono) | peggiore (= più cattivo) |
| najwyższy względny | il migliore | il peggiore |
| najwyższy bezwzględny | ottimo (= buonissimo) | pessimo (= cattivissimo) |
- Questo ristorante è migliore dell'altro. — Ta restauracja jest lepsza od tamtej.
- È stata la peggiore giornata della mia vita. — To był najgorszy dzień mojego życia.
- Ho un'idea ottima! — Mam znakomity pomysł! (ottima = bardzo dobra; bez più/molto)
- Il film era pessimo, non te lo consiglio. — Film był fatalny, nie polecam ci go.