Uso delle preposizioni
Vado a Roma, ma vado in Polonia. Studio a casa, ma sono in biblioteca. Comincio a lavorare alle nove e finisco di lavorare alle sei. Le preposizioni sono piccole, ma cambiano tutto!
Przyimki to malutkie słówka (a, in, di, da), które po polsku najczęściej oddajemy przez przypadek lub w ogóle ich nie ma. Dlatego Polak nie ma na czym "oprzeć ucha" i wybiera je intuicyjnie - czyli często źle. Tu nie ma reguły 1:1: przyimka uczymy się w gotowych blokach (vado A Roma, vado IN Italia). Spójrz najpierw na przykłady i spróbuj sam(a) odkryć wzorzec, zanim przeczytasz regułę.
1. a vs in: città e paesi
Przyjrzyj się: "Vado a Roma", "Vado a Varsavia", ale "Vado in Italia", "Vado in Polonia". Zauważyłeś wzorzec? Przed MIASTEM stawiamy A, a przed KRAJEM (i kontynentem, dużym regionem) stawiamy IN. Zasada działa tak samo dla "gdzie jestem" (stan) i "dokąd idę" (ruch) - włoski nie rozróżnia tu dwóch przyimków jak polski ("jadę DO" vs "jestem W"). Uwaga: po IN przy krajach NIE ma rodzajnika (in Italia, nie "nell'Italia"), za to przy miastach z rodzajnikiem w nazwie zostaje on (vado all'Aquila).
| Przyimek | Z czym | Przykład | Po polsku |
|---|---|---|---|
| a | miasto | Vivo a Milano. | Mieszkam w Mediolanie. |
| a | miasto | Vado a Cracovia. | Jadę do Krakowa. |
| in | kraj | Vivo in Italia. | Mieszkam we Włoszech. |
| in | kraj | Vado in Germania. | Jadę do Niemiec. |
| in | region | Siamo in Toscana. | Jesteśmy w Toskanii. |
| in | kontynent | Vado in Europa. | Jadę do Europy. |
- Quest'estate andiamo **a** Napoli e poi **in** Sicilia. — Tego lata jedziemy do Neapolu, a potem na Sycylię.
- Studio **a** Bologna, ma la mia famiglia vive **in** Polonia. — Studiuję w Bolonii, ale moja rodzina mieszka w Polsce.
- Sei mai stato **in** Francia? — Czy byłeś kiedyś we Francji?
2. a vs in: luoghi e mezzi di trasporto
Z miejscami codziennymi nie ma jednej logicznej reguły - to są kolokacje, których trzeba się nauczyć na pamięć, blokami. Porównaj: "a casa, a scuola, al cinema, al mare" (z A) kontra "in centro, in biblioteca, in ufficio, in montagna" (z IN). Z ŚRODKAMI TRANSPORTU używamy IN, gdy jesteśmy w środku (in macchina, in treno, in autobus, in aereo), ale A PIEDI (pieszo) - to stały wyjątek do zapamiętania.
| z a | z in | transport |
|---|---|---|
| a casa | in centro | in macchina |
| a scuola | in ufficio | in treno |
| al cinema | in biblioteca | in aereo |
| al mare | in montagna | in bici |
| al lavoro | in piscina | a piedi (wyjątek!) |
- Vado **al** lavoro **in** treno, ma torno **a** casa **a** piedi. — Jadę do pracy pociągiem, ale wracam do domu pieszo.
- Ti aspetto **in** centro, davanti **al** cinema. — Czekam na ciebie w centrum, przed kinem.
- D'estate andiamo **al** mare, d'inverno **in** montagna. — Latem jeździmy nad morze, zimą w góry.
3. di vs da: provenienza, possesso, materia
DI i DA to dwie różne historie. DI wyraża: posiadanie ("il libro DI Marco" = książka Marka), pochodzenie z miasta przy czasowniku essere ("Sono DI Varsavia" = jestem z Warszawy = stamtąd pochodzę), tworzywo ("un tavolo DI legno"). DA wyraża natomiast: ruch OD/Z kogoś lub miejsca ("vengo DA Roma" = przyjeżdżam z Rzymu), ruch DO kogoś (osoby!): "vado DAL medico" = idę do lekarza, "sono DA Marco" = jestem u Marka. Po polsku te niuanse oddajemy przez przypadki, dlatego mieszają się Polakom.
| Przyimek | Funkcja | Przykład | Po polsku |
|---|---|---|---|
| di | posiadanie | il cane di Anna | pies Anny |
| di | pochodzenie (essere) | Sono di Roma. | Jestem z Rzymu (stamtąd pochodzę). |
| di | materiał | una borsa di pelle | torebka ze skóry |
| da | skąd (ruch) | Torno da Milano. | Wracam z Mediolanu. |
| da | do osoby | Vado dal dentista. | Idę do dentysty. |
| da | u osoby | Ceno da mia nonna. | Jem kolację u babci. |
- Questa è la macchina **di** mio padre. — To jest samochód mojego ojca.
- Stasera andiamo **da** Luca a guardare la partita. — Dziś wieczorem idziemy do Luki obejrzeć mecz.
- Sono **di** Danzica, ma adesso vengo **da** Berlino. — Pochodzę z Gdańska, ale teraz przyjeżdżam z Berlina.
4. Reggenze verbali: cominciare a, finire di
Gdy łączymy dwa czasowniki, pierwszy często "żąda" konkretnego przyimka przed bezokolicznikiem - to się nazywa reggenza (rząd czasownika). Nie ma na to reguły logicznej: każdego bloku uczymy się jak słówka. Najważniejsze: cominciare A + bezokolicznik, iniziare A, imparare A, riuscire A, continuare A (czynność "startuje/trwa" = A); finire DI, smettere DI, cercare DI, avere bisogno DI, decidere DI (czynność "kończy się" lub "chodzi o" = DI). Niektóre czasowniki nie biorą żadnego przyimka: voglio/devo/posso + bezokolicznik wprost.
| + a | + di | + (bez przyimka) |
|---|---|---|
| cominciare a | finire di | volere |
| iniziare a | smettere di | dovere |
| imparare a | cercare di | potere |
| riuscire a | decidere di | sapere |
| continuare a | avere voglia di | preferire |
- Ho cominciato **a** studiare l'italiano due anni fa. — Zacząłem uczyć się włoskiego dwa lata temu.
- Ho finito **di** lavorare alle otto. — Skończyłem pracować o ósmej.
- Cerco **di** parlare ogni giorno, così imparo **a** capire meglio. — Staram się rozmawiać każdego dnia, więc uczę się lepiej rozumieć.
- Voglio ___ partire domani: voglio partire domani (bez przyimka). — Chcę wyjechać jutro - po volere NIE ma przyimka.