Scheda 18A2· 18 min

Gli aggettivi e i pronomi dimostrativi

Demonstrative adjectives and pronouns

Potrafisz wskazać i odróżnić przedmioty oraz osoby blisko i daleko od ciebie (questo / quello), powiedzieć „ten tutaj” i „tamten tam”, odnieść się do całej sytuacji słowem ciò oraz podkreślić tożsamość czegoś (lo stesso, il medesimo). To deskryptor QCER A2: „potrafię opisać i wskazać ludzi, miejsca i przedmioty z mojego najbliższego otoczenia”.

— Scusi, vorrei quella torta. — Quale? Questa qui davanti? — No, quella lì, accanto ai biscotti. — Ah, questa stessa la prendo anch'io ogni giorno!

W sklepie, w kawiarni, na ulicy ciągle pokazujemy palcem: „ten”, „tamten”, „ten sam”. Po włosku do tego służą dimostrativi. Najważniejsza para to questo (ten, blisko mnie) i quello (tamten, dalej). Uwaga: quello przed rzeczownikiem zachowuje się jak rodzajnik określony i zmienia formę zależnie od pierwszej litery słowa — to jest sedno tej karty.

1. Questo e quello: vicino e lontano

Spójrz na przykłady i zauważ wzorzec: questo wskazuje coś BLISKO mówiącego („ten tutaj”), quello coś DALEKO („tamten tam”). Oba uzgadniają się w rodzaju i liczbie z rzeczownikiem, tak jak zwykłe przymiotniki: questo/questa/questi/queste. KLUCZOWA REGUŁA RODZAJNIKA: po questo i quello NIE stawiamy rodzajnika. Mówimy questo libro (nie „questo il libro”), bo dimostrativo już sam „określa” rzeczownik.

Questo — formy (regularne jak przymiotnik)
rodzaj / liczba	forma	przykład
m. lp.	questo	questo ragazzo
ż. lp.	questa	questa ragazza
m. lm.	questi	questi ragazzi
ż. lm.	queste	queste ragazze

Questo caffè è ottimo. — Ta kawa jest wyśmienita. (questo + rzeczownik, BEZ rodzajnika)
Questa città mi piace molto. — To miasto bardzo mi się podoba.
Questi libri sono nuovi. — Te książki są nowe.
Quelle scarpe lì costano troppo. — Tamte buty tam kosztują za dużo.

Mnemotechnika: QUESTO = QUI (tutaj, blisko). QUELLO = LÀ / LÌ (tam, daleko). Często dodajemy qui/qua przy questo i lì/là przy quello: questo qui, quello là.

2. Quello come aggettivo: si comporta come l'articolo

Najtrudniejsza część dla Polaka: kiedy quello stoi PRZED rzeczownikiem (jako przymiotnik), zmienia formę dokładnie tak, jak rodzajnik określony il/lo/la/i/gli/le. Decyduje pierwsza litera następnego słowa. Porównaj: il libro → quel libro; lo studente → quello studente; l'amico → quell'amico; i ragazzi → quei ragazzi; gli zaini → quegli zaini. Innymi słowy: znasz już rodzajnik z karty 3 — quello działa według tej samej zasady (quel = il, quello = lo, quei = i, quegli = gli).

Quello aggettivo ↔ articolo determinativo
kontekst (pierwsza litera)	rodzajnik	quello
m. lp. spółgłoska (libro)	il	quel libro
m. lp. s+spółgł., z, gn, ps (studente)	lo	quello studente
m./ż. lp. samogłoska (amico, amica)	l'	quell'amico / quell'amica
ż. lp. spółgłoska (casa)	la	quella casa
m. lm. spółgłoska (libri)	i	quei libri
m. lm. s+spółgł./samogł. (studenti, amici)	gli	quegli studenti / quegli amici
ż. lm. (case, amiche)	le	quelle case / quelle amiche

Guarda quel cane! — Popatrz na tamtego psa! (quel = il (cane))
Quello zaino è pesante. — Tamten plecak jest ciężki. (quello = lo (zaino))
Conosci quell'attrice? — Znasz tamtą aktorkę? (quell' przed samogłoską)
Quegli amici vengono stasera. — Tamci przyjaciele przychodzą dziś wieczorem. (quegli = gli (amici))

Reguła złota: najpierw zapytaj „jaki byłby tu rodzajnik?”. Jeśli il → quel; jeśli lo → quello; jeśli i → quei; jeśli gli → quegli. Reszta (quella, quelle, quell') jest jak la, le, l'.

3. Questo e quello come pronomi

Te same słowa mogą stać SAME, bez rzeczownika — wtedy są zaimkami i znaczą „ten / ta / ci / te” albo „tamten…”. Jako zaimek quello jest PROSTE: ma tylko cztery formy regularne (quello / quella / quelli / quelle) — NIE używamy tu quel, quei, quegli! Te skrócone formy istnieją tylko przed rzeczownikiem. Porównaj: Voglio quel libro (przymiotnik) → Voglio quello (zaimek, „chcę tamten”).

Pronomi: formy pełne
rodzaj / liczba	questo (zaimek)	quello (zaimek)
m. lp.	questo	quello
ż. lp.	questa	quella
m. lm.	questi	quelli
ż. lm.	queste	quelle

Non voglio questo, voglio quello. — Nie chcę tego, chcę tamtego. (oba jako zaimki)
Queste sono buone, quelle no. — Te są dobre, tamte nie.
Quello con gli occhiali è mio fratello. — Tamten w okularach to mój brat. (quello = „ten/tamten facet”)
Prendo quelli, grazie. — Wezmę tamte, dziękuję. (quelli, NIE „quegli” jako zaimek)

Bardzo częste: quello / quella / quelli / quelle + che = „ten, który / to, co”: Quello che dici è vero (To, co mówisz, jest prawdą).

4. Ciò: il dimostrativo neutro „to”

Ciò to zaimek nijaki i niezmienny — znaczy „to” w sensie ogólnym, odnosi się do całej sytuacji, zdania albo abstrakcyjnej idei, nie do konkretnego rzeczownika. Odpowiada polskiemu „to” w zdaniach typu „to wszystko”, „to, co…”. Bardzo częste połączenia: ciò che (= to, co; synonim quello che) oraz tutto ciò (= to wszystko). Ciò jest nieco bardziej formalne; w mowie potocznej często słyszy się quello che.

Ciò non è possibile. — To nie jest możliwe. (ciò = cała poprzednia sytuacja)
Ciò che dici è importante. — To, co mówisz, jest ważne. (ciò che = quello che)
Tutto ciò mi sembra strano. — To wszystko wydaje mi się dziwne.

Pamiętaj o akcencie: ciò (z akcentem), nie „cio”. Ciò NIE odmienia się przez rodzaj ani liczbę — zawsze jedna forma.

5. Stesso, medesimo, codesto: identità e un caso particolare

STESSO znaczy „ten sam / sam” i UZGADNIA się w rodzaju i liczbie: lo stesso, la stessa, gli stessi, le stesse. Uwaga: tu zazwyczaj JEST rodzajnik (lo stesso libro = ta sama książka), bo stesso to przymiotnik, nie dimostrativo zastępujący rodzajnik. Stosujemy też idiom fare lo stesso = „być wszystko jedno”. MEDESIMO znaczy to samo co stesso („ten sam, tożsamy”), ale jest bardziej formalne/książkowe; też się uzgadnia (il medesimo, la medesima). CODESTO to dawne/regionalne (głównie toskańskie i język urzędowy) „ten u ciebie / ten, o którym mowa” — dziś prawie nieużywane w mowie; warto je rozpoznać, ale w praktyce mówimy questo lub quello.

Stesso / medesimo — uzgadnianie
rodzaj / liczba	stesso	medesimo
m. lp.	lo stesso	il medesimo
ż. lp.	la stessa	la medesima
m. lm.	gli stessi	i medesimi
ż. lm.	le stesse	le medesime

Abbiamo letto lo stesso libro. — Przeczytaliśmy tę samą książkę. (stesso z rodzajnikiem lo)
Viviamo nella stessa città. — Mieszkamy w tym samym mieście.
Per me fa lo stesso. — Dla mnie to wszystko jedno. (idiom)
Hanno usato il medesimo metodo. — Użyli tej samej metody. (medesimo = formalny synonim stesso)

Na A2/B1 aktywnie używaj questo, quello, ciò i stesso. Codesto i medesimo wystarczy ROZPOZNAWAĆ w tekstach — nie musisz ich produkować.

🇮🇹 Your language ↔ Italian

Po polsku „ten” się odmienia przez przypadki — po włosku nie

W polskim „ten” zmienia formę w każdym przypadku (ten, tego, temu, tym…). Po włosku questo/quello NIE mają przypadków: relacje wyraża PRZYIMEK. „Tej książce” → a questo libro; „o tym mieście” → di questa città. Skup się na uzgodnieniu rodzaju i liczby, nie na przypadku.

Penso a quella ragazza. — Myślę o tej dziewczynie.

Po questo / quello NIE ma rodzajnika (bo w polskim nie ma rodzajnika w ogóle)

Polak nie ma nawyku rodzajnika, więc raz go dodaje, raz nie — i często wstawia go po questo/quello przez analogię do stesso. Reguła: questo/quello + rzeczownik = BEZ rodzajnika (questo treno), ale stesso + rzeczownik = Z rodzajnikiem (lo stesso treno). To dwie różne sytuacje.

Questo treno è in ritardo, ma è lo stesso treno di ieri. — Ten pociąg jest spóźniony, ale to ten sam pociąg co wczoraj.

Quello PRZED rzeczownikiem działa jak rodzajnik — to nieznana Polakowi mechanika

Ponieważ w polskim nie istnieje rodzajnik, zasada „quel/quello/quei/quegli zależnie od pierwszej litery” jest całkowicie nowa. Najpierw opanuj rodzajnik (il/lo/i/gli), a potem przenieś go 1:1 na quello. Jako zaimek (bez rzeczownika) wracają proste formy quello/quelli.

Quegli studenti studiano quel libro. — Tamci studenci uczą się z tamtej książki.

ciò ≠ konkretne „to” — to ogólne „to / to wszystko”

Polskie „to” bywa konkretne („to krzesło” → questa sedia) albo ogólne („to mnie martwi” → ciò mi preoccupa). Gdy „to” odnosi się do całej sytuacji lub abstrakcji, użyj ciò (lub quello che), nie questo.

Ciò che conta è la salute. — To, co się liczy, to zdrowie.

Common mistakes

questa la sedia → questa sedia

Po questo/quello NIE stawiamy rodzajnika. Dimostrativo sam określa rzeczownik.

quello libro → quel libro

Przed rzeczownikiem quello zachowuje się jak rodzajnik: skoro mówimy il libro, to quel libro (quel = il).

Voglio quegli, non questi. → Voglio quelli, non questi.

Quei/quegli istnieją TYLKO przed rzeczownikiem. Jako zaimek (bez rzeczownika) zawsze quelli.

Abbiamo la stessa idea, ma è stessa cosa. → Abbiamo la stessa idea, è la stessa cosa.

Stesso to przymiotnik i wymaga rodzajnika: la stessa cosa, lo stesso giorno — odwrotnie niż questo/quello.

Cio che dici è vero. → Ciò che dici è vero.

Ciò ma obowiązkowy akcent. Bez akcentu to błąd ortograficzny.

Vocabulary

questo / questa— ten / ta (blisko)

quello / quella— tamten / tamta (daleko)

qui, qua / lì, là— tutaj / tam

ciò— to (ogólne, nijakie)

lo stesso— ten sam; to samo / wszystko jedno

il medesimo— ten sam (formalnie)

codesto— ten (u ciebie; dawne/urzędowe)

quello che / ciò che— to, co

tutto ciò— to wszystko

fare lo stesso— być wszystko jedno

Ask Nova

Something unclear? Ask a question about this card.