Il numero del nome
Leggi questa lista della spesa: «Compro un libro e due libri, una mela e tre mele, un fiore e tanti fiori. Al bar prendo un caffè; i miei amici prendono due caffè. In città ci sono molte città vicine, ma quante macchine, quante banane, quante arance!» Hai notato? libro → libri, mela → mele, fiore → fiori. Ma caffè e città non cambiano mai. Il nome può essere singolare (uno) o plurale (tanti): cambia la fine della parola, e cambia anche l'articolo.
Po polsku rzeczownik w liczbie mnogiej zmienia końcówkę (książka → książki, dom → domy) — i po włosku jest podobnie, tylko reguła jest WYJĄTKOWO prosta i regularna. Wystarczy zapamiętać trzy wzory zależne od ostatniej litery w liczbie pojedynczej: -o → -i, -a → -e, -e → -i. Na tej karcie najpierw obejrzysz przykłady i sam spróbujesz odkryć wzór, potem go potwierdzimy. Zobaczysz też kilka „pułapek pisowni” (libro → libri, ale amico → amici i medico → medici; arancia → arance), słowa, które się NIE zmieniają (la città → le città, il caffè → i caffè) oraz garść nieregularnych (l'uomo → gli uomini). Pamiętaj o zasadzie numer jeden: rzeczownika uczymy się ZAWSZE z rodzajnikiem, bo w liczbie mnogiej rodzajnik też się zmienia (il → i, la → le, l' → gli/le).
1. Tre regole d'oro: -o → -i, -a → -e, -e → -i
Przyjrzyj się WYRÓŻNIONYM końcówkom i zauważ wzór. Włoski tworzy liczbę mnogą, zmieniając ostatnią samogłoskę słowa według trzech reguł. Rzeczownik męski na **-o** w liczbie mnogiej kończy się na **-i**: il libr**o** → i libr**i**. Rzeczownik żeński na **-a** kończy się na **-e**: la cas**a** → le cas**e**. Rzeczownik na **-e** (męski LUB żeński) kończy się na **-i**: il fior**e** → i fior**i**, la chiav**e** → le chiav**i**. Zwróć uwagę, że razem z rzeczownikiem zmienia się rodzajnik: il → **i**, la → **le**, l' → **gli** (przed samogłoską, m.) lub **le** (ż.). Najpierw zobacz przykłady, potem potwierdź regułę w tabeli.
| Liczba pojedyncza | Liczba mnoga | Reguła | Znaczenie |
|---|---|---|---|
| il libro | i libri | -o → -i | książka / książki |
| lo zaino | gli zaini | -o → -i | plecak / plecaki |
| la casa | le case | -a → -e | dom / domy |
| la mela | le mele | -a → -e | jabłko / jabłka |
| il fiore | i fiori | -e → -i | kwiat / kwiaty |
| la chiave | le chiavi | -e → -i | klucz / klucze |
- Ho **un libro** interessante. → Ho **due libri** interessanti. — Mam ciekawą książkę. → Mam dwie ciekawe książki.
- C'è **una casa** rossa. → Ci sono **tre case** rosse. — Jest czerwony dom. → Są trzy czerwone domy.
- Dov'è **la chiave**? → Dove sono **le chiavi**? — Gdzie jest klucz? → Gdzie są klucze?
2. Pisownia: -ca/-ga, -co/-go, -cia/-gia
Tu nie chodzi o nową regułę gramatyczną, tylko o PISOWNIĘ: trzeba zachować to samo brzmienie spółgłoski c/g. Słowa żeńskie na **-ca/-ga** w mnogiej dodają **h**, żeby zostało twarde „k”/„g”: la ami**ca** → le ami**che**, la ri**ga** → le ri**ghe**. Tak samo zwykle słowa męskie na **-co/-go**, gdy akcent pada na sylabę przed końcówką: il fuo**co** → i fuo**chi**, il la**go** → i la**ghi**. ALE uwaga na dwa częste wyjątki, gdzie h NIE dodajemy: l'ami**co** → gli ami**ci**, il medi**co** → i medi**ci** (tu „c” staje się miękkie). Słowa żeńskie na **-cia/-gia**: jeśli przed nimi jest samogłoska, zostaje -cie/-gie (la cami**cia** → le cami**cie**); jeśli spółgłoska, gubimy i: l'aran**cia** → le aran**ce**, la piog**gia** → le piog**ge**.
| Liczba pojedyncza | Liczba mnoga | Uwaga |
|---|---|---|
| l'amica | le amiche | -ca → -che (twarde k) |
| la riga | le righe | -ga → -ghe (twarde g) |
| il fuoco | i fuochi | -co → -chi (twarde k) |
| il lago | i laghi | -go → -ghi (twarde g) |
| l'amico | gli amici | wyjątek: -co → -ci |
| il medico | i medici | wyjątek: -co → -ci |
| la camicia | le camicie | samogłoska + -cia → -cie |
| l'arancia | le arance | spółgłoska + -cia → -ce |
- Le mie **amiche** sono simpatiche. — Moje przyjaciółki są sympatyczne. (amica → amiche (h zachowuje twarde „k”))
- Al mercato compro **le arance** e **le banane**. — Na targu kupuję pomarańcze i banany. (arancia → arance (spółgłoska przed -cia, gubimy i))
- In Italia ci sono molti **laghi** e **medici** bravi. — We Włoszech jest wiele jezior i dobrych lekarzy. (lago → laghi (z h), ale medico → medici (wyjątek, bez h))
3. Nomi invariabili: che non cambiano mai
Niektóre rzeczowniki MAJĄ tę samą formę w liczbie pojedynczej i mnogiej — zmienia się tylko rodzajnik (oraz liczebnik), a słowo zostaje takie samo. To głównie słowa zakończone akcentowaną samogłoską (la citt**à**, il caff**è**, l'universit**à**, il papà), słowa skrócone (il cinema, la foto, l'auto, la moto, la bici) oraz słowa obce (il bar, lo sport, il computer, il film). Tu rodzajnik jest TWOIM jedynym sygnałem liczby: **la** città (jedna) → **le** città (wiele), **il** caffè → **i** caffè. Dlatego znów: ucz się rzeczownika z rodzajnikiem!
| Liczba pojedyncza | Liczba mnoga | Dlaczego |
|---|---|---|
| la città | le città | akcent na -à |
| il caffè | i caffè | akcent na -è |
| l'università | le università | akcent na -à |
| la foto | le foto | słowo skrócone (fotografia) |
| il cinema | i cinema | słowo skrócone (cinematografo) |
| il film | i film | słowo obce |
- Visito **una città** bella. → Visito **tre città** belle. — Zwiedzam piękne miasto. → Zwiedzam trzy piękne miasta. (città się nie zmienia; liczbę pokazują tre i rodzajnik)
- Vorrei **un caffè**. → Vorremmo **due caffè**. — Poproszę kawę. → Poprosimy dwie kawy.
- Guarda **le foto** delle vacanze! — Zobacz zdjęcia z wakacji!
4. Plurali irregolari e cambio di genere
Jest też mała grupa rzeczowników nieregularnych, które trzeba zapamiętać osobno. Najważniejszy: l'**uomo** → gli **uomini** (mężczyzna → mężczyźni). Inne częste: l'uovo → le uova, il dito → le dita, la mano → le mani (słowo żeńskie na -o!), il dio → gli dei. Ciekawostka: część słów na **-o (m.)** w liczbie mnogiej staje się żeńska i kończy na **-a** — często chodzi o części ciała: il braccio → le braccia, il ginocchio → le ginocchia. Nie ucz się ich na pamięć od razu — wystarczy rozpoznawać kilka najczęstszych i wiedzieć, że istnieją.
| Liczba pojedyncza | Liczba mnoga | Znaczenie |
|---|---|---|
| l'uomo | gli uomini | mężczyzna / mężczyźni |
| la mano | le mani | ręka / ręce (ż., choć na -o) |
| l'uovo | le uova | jajko / jajka |
| il braccio | le braccia | ramię / ramiona |
| il dito | le dita | palec / palce |
- Quegli **uomini** parlano italiano. — Tamci mężczyźni mówią po włosku. (uomo → uomini (zupełnie nieregularne))
- Ho due **mani** e dieci **dita**. — Mam dwie ręce i dziesięć palców. (mano → mani, dito → dita)
- A colazione mangio due **uova**. — Na śniadanie jem dwa jajka.